ค้นหา
  • พีธากร ศรีบุตรวงษ์

ถอดรหัส พชอ. กับ 5 ปัจจัยสู่ความสำเร็จ

"... พชอ. คือความหวังในการพัฒนาคุณภาพชีวิตของประชาชนด้วยกระบวนการมีส่วนร่วมของทุกภาคส่วน... "


พชอ. เป็นชื่อย่อของ คณะกรรมการพัฒนาคุณภาพชีวิตระดับอําเภอ ซึ่งมีอยู่ทุกอำเภอในประเทศไทย คณะกรรมการชุดนี้เกิดขึ้นตามระเบียบสํานักนายกรัฐมนตรีว่าด้วยการพัฒนาคุณภาพชีวิตระดับพื้นที่ พ.ศ. ๒๕๖๑ โดยมีหน้าที่ตามข้อ ๑๒ ในระเบียบดังกล่าวทั้งสิ้น ๗ ประการ โดยสรุปคือกำหนดเป้าหมาย แนวทาง บูรณาการความร่วมมือ เสนอแนะให้คำปรึกษา ติดตามประเมินผลการดำเนินงานเกี่ยวกับการพัฒนาคุณภาพชีวิตประชาชนในระดับอำเภอ



เจตนารมณ์ของ พชอ.


ในระเบียบสำนักนายกรัฐมนตรีข้างต้น ระบุให้นายอําเภอเป็นประธานกรรมการ และกรรมการอื่นอีกจํานวนไม่เกินยี่สิบคนเป็นกรรมการซึ่งมาจากผู้แทนภาครัฐ ภาคเอกชน และภาคประชาชนในอำเภอนั้นๆ และกำหนดให้สาธารณสุขอำเภอเป็นกรรมการและเลขานุการ


สำหรับเจตนารมณ์ของการมี พชอ. ก็เพื่อให้เกิด

การบูรณาการทุกภาคส่วนในการส่งเสริมให้ประชาชนมีคุณภาพชีวิตที่ดีขึ้น

โดยมุ่งเน้นแก้ไขหรือจัดการปัญหาที่สอดคล้องกับบริบทของพื้นที่นั้นๆ


นอกจากนี้ เจตนารมณ์สำคัญอีกประการ คือ การส่งเสริมให้เกิดวัฒนธรรมการมีส่วนร่วมของทุกภาคส่วนในทุกระดับ ตั้งแต่ระดับการกำหนดนโยบาย ไปจนถึงระดับปฏิบัติการ

เป็นการลดช่องว่างหรือทลายกำแพงการทำงานข้ามต้นสังกัดหรือข้ามภาคส่วน โดยใช้พื้นที่ระดับอำเภอเป็นฐาน

ที่มาภาพ : พชอ.คง จ.นครราชสีมา


พชอ. ไม่ใช่เรื่องง่าย


ในระยะเวลา ๒ ปีที่ผ่านมา พบว่า การทำงานของ พชอ. ไม่ง่ายนัก เพราะวัฒนธรรมองค์กรของหน่วยงาน รวมถึงภาคส่วนต่างๆ ที่เป็นกรรมการ ไม่ตรงกันเสียทีเดียว จึงต้องใช้ระยะเวลาในการปรับจูนความคิดและทัศนคติระหว่างกันมากพอสมควร

กว่าจะตั้งไข่หรือตั้งหลักได้ บางพื้นที่ก็ใช้เวลาร่วมปี

ถึงตอนนี้ พชอ. บางแห่ง ก็ยังไม่ได้ลงมือทำอะไรเป็นชิ้นเป็นอันก็มี บางแห่งมีเพียงการประชุมพูดคุยกันเดือนละครั้งบ้าง สามเดือนครั้งบ้าง เพื่ออัพเดทสถานการณ์ในพื้นที่ แต่ก็ไม่สามารถทำอะไรได้มากกว่านั้น เพราะการบูรณาการไม่ใช่เรื่องง่าย ยิ่งการบูรณาการแผนงานหรืองบประมาณข้ามหน่วยงานยิ่งยากมากกว่าหลายเท่า

ที่มาภาพ : youtube DHB


อย่างไรก็ตาม ในบาง พชอ. ที่มีประธานกรรมการ หรือกรรมการ หรือเลขานุการที่เข้มแข็ง มุ่งมั่น ใส่ใจ

ก็สามารถใช้โอกาสการมี พชอ. เพื่อขับเคลื่อนการพัฒนาคุณภาพชีวิตจนเกิดรูปธรรมที่ชัดเจนแก่ประชาชนในพื้นที่

เช่น พชอ.ตากใบ จ.นราธิวาส ได้ส่งเสริมให้คนรุ่นใหม่ในพื้นที่มีส่วนร่วมในการแก้ไขปัญหาขยะในชุมชน พชอ.พรหมพิราม จ.พิษณุโลก สร้างเครือข่ายพระคิลานุปัฏฐาก เพื่อดูแลสุขภาพของพระสงฆ์ในอำเภอ พชอ.ห้วยกระเจา จ.กาญจนบุรี มีการขับเคลื่อนหลายมิติทั้งการแก้ไขปัญหายาเสพติด อุบัติเหตุ และผู้สูงอายุ พชอ.ขุนหาญ จ.ศรีสะเกษ มีการจัดการขยะตั้งแต่ต้นทาง กลางทาง ปลายทาง โดยส่งเสริมจิตสำนึกและการมีส่วนร่วมของทุกคนในอำเภอ ฯลฯ จนได้รับรางวัลเชิดชูเกียรติจากกระทรวงสาธารณสุข และกระทรวงมหาดไทย

ที่มาภาพ : กระทรวงสาธารณสุข

ถอดรหัส พชอ.


เมื่อถอดรหัสการดำเนินงานของ พชอ. ที่ผ่านมา จะพบประเด็นที่น่าสนใจ ได่แก่


1. ผู้นำเห็นความสำคัญ มุ่งมั่น ทุ่มเท


เป็นส่วนสำคัญให้การดำเนินงานประสบความสำเร็จ จุดเน้นสำคัญอยู่ที่นายอำเภอที่เป็นประธานกรรมการ และสาธารณสุขอำเภอที่เป็นเลขานุการ ซึ่งเปรียบเสมือนห้องเครื่องที่ประสานทุกฟันเฟืองให้สามารถทำงานร่วมกันได้ เพราะหากประธานหรือเลขานุการไม่ให้ความสำคัญ หรือไม่เห็นว่าการมี พชอ. เป็นโอกาสในการสร้างการมีส่วนร่วมของทุกภาคส่วนในการแก้ไขปัญหาและส่งเสริมคุณภาพชีวิตของประชาชนในพื้นที่ ก็จะทำให้การมี พชอ. กลายเป็นเพียงเวทีประชุมที่ทำให้เสร็จไปตามแผนงบประมาณเท่านั้น


ที่มาภาพ : youtube DHB


2. สัมพันธภาพและความเข้าใจของกรรมการ


กล่าวคือ กรรมการ พชอ. หลายแห่ง เข้าใจผิด ว่าบทบาทของตนเองคือการมาประชุมเพื่อให้ความเห็น ให้ข้อมูล แล้วให้ผู้อื่นลงมือทำ ซึ่งแท้จริงแล้ว กรรมการ พชอ. ที่พึงประสงค์ ต้องมีส่วนร่วมตั้งแต่การกำหนดประเด็นขับเคลื่อนของพื้นที่ การกำหนดยุทธศาสตร์ วางแผน บูรณาการประสานความร่วมมือ ลงมือทำ ไปจนถึงประเมินผล ซึ่งสามารถศึกษารายละเอียดได้จาก ข้อ ๗ ของระเบียบสำนักนายกว่าด้วยการพัฒนาคุณภาพชีวิตระดับพื้นที่ พ.ศ. ๒๕๖๑

เมื่อพิจารณา พชอ. ที่ประสบความสำเร็จ จะพบว่า กรรมการล้วนมีความเข้าใจในอำนาจหน้าที่ของตนเองเป็นอย่างดี และที่สำคัญคือ กรรมการ พชอ. มีความร่วมมือร่วมใจเป็นอย่างดี พร้อมเสียสละทุ่มเท

ไม่มาเพียงแสดงความคิดเห็นหรือให้ข้อเสนอแนะ แต่มาแล้วพร้อมร่วมลงมือทำในภาคปฏิบัติด้วย

ที่มาภาพ : DHB


3. กำหนดประเด็นอย่างมีส่วนร่วม และสอดคล้องกับบริบทพื้นที่อย่างแท้จริง


ที่ผ่านมาพบว่า พชอ. จำนวนไม่น้อย เลือกประเด็นขับเคลื่อนที่ตอบโจทย์หรือตอบตัวชี้วัดขององค์กรใดองค์กรหนึ่งเท่านั้น หรือบางครั้งอาจมีคำสั่งให้เลือกประเด็นที่กำหนดเพื่อแก้ไขตัวชี้วัดที่ตกเกณฑ์ให้ผ่าน การทำเช่นนี้ส่งผลให้กรรมการจากหน่วยงานหรือภาคส่วนอื่นขาดความรู้สึกเป็นเจ้าของและลดบทบาทของตนเองลง เนื่องจากไม่ใช่ประเด็นที่เกี่ยวข้องและไม่สามารถมีส่วนร่วมกับประเด็นได้ ทำให้หน่วยงานเจ้าของประเด็นยังคงต้องขับเคลื่อนงานเพียงลำพังต่อไป

ที่แย่กว่านั้น บางประเด็นที่เลือกขึ้นมาขับเคลื่อน แม้จะเป็นปัญหาของพื้นที่ แต่ถ้าไม่ตอบโจทย์หรือไม่สามารถความต้องการที่แท้จริงของประชาชนในพื้นที่ ก็ยิ่งทำให้การขับเคลื่อนประเด็นนั้นยากเหมือนเข็นครกขึ้นภูเขา


ที่มาภาพ : Youtube DHB


หันกลับมาพิจารณา พชอ. ที่ขับเคลื่อนงานได้อย่างมีประสิทธิภาพ พบว่า

การมีส่วนร่วมในการกำหนดประเด็นถือเป็นหัวใจสำคัญลำดับแรกๆ

บางพื้นที่มีการกำหนดหลักเกณฑ์คัดเลือกประเด็นที่ชัดเจน เช่น สภาพหรือขนาดของปัญหา ความสนใจของประชาชนในพื้นที่ ความเป็นไปได้ในการขับเคลื่อน เป็นต้น

ขณะที่บางแห่งให้กรรมการทุกภาคส่วนได้นำเสนอประเด็นอย่างเท่าเทียม ไม่ปล่อยให้ภาคส่วนใดภาคส่วนหนึ่งเป็นฝ่ายเสนอหรือชี้นำเพียงฝ่ายเดียว

โดยละวางตัวชี้วัดหน่วยงานของตนเองไว้ก่อน แล้วจึงถกแถลงว่าประเด็นใดมีความเหมาะสม

สอดคล้องกับบริบทของพื้นที่ และตรงกับความต้องการของประชาชน นอกจากนี้ ยังพบว่าบางพื้นที่มีกระบวนการรับฟังความคิดเห็นของประชาชนในระดับตำบลหรือหมู่บ้านก่อนเลือกประเด็นก็มี

ที่มาภาพ : Youtube DHB


4. งบประมาณ


ที่ผ่านมางบประมาณจากกระทรวงสาธารณสุข และจากสำนักงานกองทุนสนับสนุนการสร้างเสริมสุขภาพ (สสส.) ที่สนับสนุนแก่ พชอ. ทุกแห่งนั้น จะถูกนำมาเบิกจ่ายเป็นค่าพาหนะเดินทาง ค่าใช้จ่ายในการประชุม และค่าเบี้ยประชุม โดยส่วนใหญ่ไม่นำงบประมาณดังกล่าวมาเบิกจ่ายเพื่อสนับสนุนปฏิบัติการหรือสร้างนวัตกรรมในการแก้ไขปัญหาหรือเสริมสร้างคุณภาพชีวิต

เพราะเกรงว่าจะถูกท้วงติงว่าเป็นการใช้งบประมาณนอกกรอบงบประมาณ หรือใช้งบประมาณผิดวัตถุประสงค์

นั่นจึงเป็นสาเหตุให้ พชอ. จำนวนมากเน้นการจัดประชุมให้ครบตามที่ระเบียบและแผนงานกำหนด มากกว่าขับเคลื่อนประเด็นของพื้นที่จนเกิดผลเป็นรูปธรรม

แน่นอนว่าการขับเคลื่อนงานให้เกิดรูปธรรม จะดำเนินการโดยใช้การประชุมอย่างเดียวไม่เพียงพอ จำเป็นต้องขับเคลื่อนด้วยกิจกรรมหรือโครงการในภาคปฏิบัติ แต่ด้วยข้อจำกัดข้างต้น พชอ. ที่มีผลงานระดับแนวหน้า จะพยายามใช้งบประมาณของต้นสังกัดเพื่อดำเนินการตามประเด็นที่ พชอ. กำหนด และหากงบประมาณไม่เพียงพอก็จะแสวงหางบประมาณอื่นที่มีความคล่องตัวในการเบิกจ่าย และสามารถใช้จ่ายงบประมาณได้อย่างตรงไปตรงมา เพื่อมาใช้ในการดำเนินงานในระดับพื้นที่ อาทิ งบประมาณจากกองทุนหลักประกันสุขภาพตำบล กองทุนสวัสดิการชุมชน กองทุนส่งเสริมการจัดสวัสดิการสังคม เป็นต้น



ที่มาภาพ : Youtube DHB

5. จุดแตกหักอยู่ที่ชุมชน


แม้ พชอ. จะเป็นคณะกรรมการในระดับอำเภอ แต่ทั้งนี้ปฏิบัติการหรือการขับเคลื่อนต้องลงลึกไปถึงระดับตำบลหรือหมู่บ้านเพื่อให้เกิดการขับเคลื่อนที่เป็นรูปธรรมและเห็นผลการเปลี่ยนแปลงที่ชัดเจน พชอ. บางแห่งจึงได้อาศัยอำนาจตามระเบียบในข้อ ๑๑ เพื่อแต่งตั้งคณะกรรมการ หรือคณะอนุกรรมการ หรือคณะทำงานขึ้น โดยมากจะเรียกชื่อย่อว่า พชต. เพื่อทำหน้าที่ขับเคลื่อนให้เกิดพื้นที่ต้นแบบหรือพื้นที่นำร่องในระดับตำบล ซึ่ง พชต. มีความคล่องตัวและใกล้ชิดพื้นที่มากกว่า ช่วยสนับสนุนให้เกิดผลที่เป็นรูปธรรมที่ชัดเจนมากขึ้น


อย่างไรก็ตาม บาง พชอ. อาจไม่ใช้แนวคิดพื้นที่นำร่อง แต่ปูพรมทำทุกตำบล หรือทุกหมู่บ้าน ก็ไม่ใช่เรื่องที่ผิดแต่ประการใด ซึ่งโดยมากจะใช้เวที พชอ. เพื่อติดตามความคืบหน้าของ พชต. หรือใช้การชื่นชมให้กำลังใจ โดยยก พชต. หรือหมู่บ้านที่มีผลงานดีเด่นเป็นพื้นที่ต้นแบบ หรือ Best practice ของอำเภอก็มี


ที่กล่าวถึงข้างต้นเป็นเพียงส่วนหนึ่งของรหัสการพัฒนาที่ พชอ. ทั่วประเทศกำลังดำเนินการอยู่ แน่นอนว่าระยะเวลาเพียง ๒ ปีที่ผ่านมาของ พชอ. แม้จะเป็นระยะเวลาไม่มากนัก แต่เชื่อว่าหากหน่วยงานที่รับผิดชอบได้มีการจัดการความรู้อย่างจริงจัง ก็น่าจะทำให้ พชอ. อีกหลายแห่งที่กำลังคลำทางท่ามกลางความมืด ได้เห็นแสงสว่างที่เป็นแนวทางไปสู่การพัฒนาคุณภาพชีวิตให้แก่พี่น้องประชาชนในอำเภอได้อย่างแน่นอน

Source :


http://www.cdd.go.th/wp-content/uploads/sites/110/2018/04/%E0%B8%9E%E0%B8%8A%E0%B8%AD.pdf

https://pr.moph.go.th/?url=pr/detail/2/03/127791/

http://thlp.ops.moph.go.th/multimedia3.php

https://siamrath.co.th/n/71962

https://www.hfocus.org/content/2019/03/17015

https://r8way.moph.go.th/r8wayadmin/page/uploads_file/20191225110034_1.%20%E0%B9%80%E0%B8%A5%E0%B8%A2_24%20%E0%B8%98%E0%B8%84%2062%20%E0%B8%96%E0%B8%AD%E0%B8%94%E0%B8%9A%E0%B8%97%E0%B9%80%E0%B8%A3%E0%B8%B5%E0%B8%A2%E0%B8%99%20%E0%B8%9E%E0%B8%8A%E0%B8%AD%20PCC%20%E0%B8%95%E0%B8%B4%E0%B8%94%E0%B8%94%E0%B8%B2%E0%B8%A7%20%E0%B9%80%E0%B8%A5%E0%B8%A2%20%E0%B9%80%E0%B8%AA%E0%B8%99%E0%B8%AD%E0%B9%80%E0%B8%82%E0%B8%95%2063.pdf

http://61.19.69.181/SPHO_Meeting_sys/upload/Files/3_60_96_707311.pdf

https://apps.hpc.go.th/dl/web/upFile/2019/02-5044-20190226160737/8c533dcd8cc954f1de56e32c4c51a03f.pdf

ดู 1,932 ครั้ง

©2019 by วิทยากรกระบวนทัศน์. Proudly created with Wix.com

This site was designed with the
.com
website builder. Create your website today.
Start Now